Bên thắng cuộc – gã khổng lồ cô đơn

BenThangCuoc_Cover1. Một bộ sách đồ sộ. Không phải ở độ dày ngàn trang mà vì dung lượng thông tin liên quan đến lịch sử đất nước trong 30 năm sau ngày “Bắc Nam liền một dải”. Đất nước sau chiến tranh với quá nhiều những biến cố quan trọng được lèo lái bởi các nhà lãnh đạo mà mỗi vị đều tự nhận mình là đồ đệ chân truyền của “cha già dân tộc”. Đất nước với vô số những số phận cả hai phía, bị “cuốn theo chiều gió”, những thường dân và viên chức, các nhà kinh tế và thương gia, các nhà thơ và tướng lĩnh…

Những ai đi qua thời hậu chiến có chút ưu tư về cuộc sống đều nhìn thấy hình ảnh của bản thân và thời đại hiện lên trong cuốn sách. Quen thuộc mà vẫn mới lạ, mới lạ cả với những kẻ “trong cuộc”. Hàng ngàn cuộc phỏng vấn, hàng trăm cuốn sách từ cả hai phía được tham khảo khiến cuốn sách gây cảm giác đáng tin cậy. Cảm giác có được từ trang đầu tiên đến hết bộ sách. Người đọc hiểu rằng mình đang cầm trên tay không phải cuốn tiểu thuyết hồi kí hay ký sự, ở đó tác giả buộc phải “xây dựng” những nhân vật và sự kiện để kết nối, tạo ra những cao trào để chứng minh những luận đề quen thuộc kiểu ta thắng địch thua, khó khăn tạm thời, nâng cao cảnh giác, chính nghĩa phi nghĩa, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của XYZ nào đó.

Tất nhiên thông tin chỉ là vật liệu, việc lựa chọn dẫn chứng, sắp xếp xung quanh một sự kiện đòi hỏi bản lĩnh nghề nghiệp cao cường của người viết. Những va đập của các thông tin từ nhiều góc độ tùy vào vị trí người trong cuộc khiến những trang sách sống động và ngổn ngang như cuộc đời thực. Huy Đức vẽ nên những kí họa chân dung đặc sắc. Hàng trăm kí họa vẽ nên gương mặt, tính cách, số phận của những nhân vật quan trọng của thời đương đại.

2. Những nhận xét ngắn gọn, bao quát, xác thực và sâu sắc một cách đáng khâm phục. Sự thô mộc, rộng lớn, đa chiều của cuộc sống được Huy Đức đúc kết thành những mệnh đề điềm tĩnh. Hàng tấn quặng sự kiện cuộc sống được tinh chiết thành những dòng “phóng xạ”. Những mệnh đề xứng đáng làm ý tưởng tạo cho những luận án của sinh viên các trường Xã hội và Nhân văn.

Một ví dụ, trong phần mở đầu chương viết về tướng Giáp có hai câu: “Trước những đối thủ chính trị nhân danh Đảng, tướng Giáp trở nên cam chịu và thụ động. Có lẽ lòng trung thành với tổ chức và ý thức tuân thủ kỷ luật đã rút đi thanh gươm trận của ông”.

3. Huy Đức chọn cho mình vị trí nào khi viết BTC khi trong cuộc đời thực anh là người của bên thắng cuộc? Tác giả xác tín một cách đàng hoàng khi dành trang đầu bộ sách dẫn hai câu thơ của Nguyễn Duy “Suy cho cùng trong mỗi cuộc chiến tranh/ Bên nào thắng thì nhân dân vẫn bại”. Nhân dân trong thân phận yếu ớt, mong manh và vĩnh cửu. Nhân dân khi “suy cho cùng” đi đến bản chất một cách rốt ráo. Nhân dân không phải khái niệm đầy sức quyến rũ, mê hoặc làm mê man lòng tự mãn, cũng không phải mù mờ trừu tượng như trong “lời Bác dạy”. Bác dạy đồng bào “cán bộ là đầy tớ của nhân dân”, Bác dạy quân đội “vì nhân dân quên mình, vì nhân dân hy sinh”, Bác dạy công an “với nhân dân phải kính trọng lễ phép”. Nhân dân trong thực tế và trong lời “Người dạy” khác nhau một cách trớ trêu.

Xác định chỗ đứng với nhân dân (không viết hoa) như vậy thì không thể khác được “Đã đi với nhân dân/ Thì thơ không thể khác/ Dân máu lệ khốn cùng/Thơ chết áo đắp mặt!”.

Dấn thân theo cách này, BTC gây nên sự đánh giá nhiều chiều của cả bên thắng cuộc cũng như bên thua cuộc là điều “hoàn toàn tự nhiên”, dễ hiểu.

4. BTC là một người khổng lồ cô đơn. Viết về Việt Nam sau chiến tranh, khó có cuốn nào đủ sức vóc để sánh vai cùng BTC. Trong vài chục năm tới, với sự chăm sóc nhiệt tình của “trên” với ngành xuất bản và báo chí, việc nhà văn nhà báo nào đó đẻ được vài cuốn sách làm anh em với BTC là một ước mơ quá lãng mạn.

Gã khổng lồ này cô đơn trên chính quê hương của mình. Gã không có hộ khẩu, cũng chẳng được cấp chứng minh thư để sống hợp pháp với cuộc đời. BTC xứng đáng được đưa vào giảng dạy trong các trường báo chí và lịch sử như những dẫn chứng về bút pháp tảng băng chìm của Hemingway, về thái độ dấn thân một cách quả cảm, dù vậy, khả năng để gã được thừa nhận trên quê hương thật mịt mù.

Lúc BTC xuất hiện trên giang hồ, tác giả đang ở Mỹ, nhiều nhà báo trong nước đã nói xa nói gần về sự quay lưng và vô ơn của tác giả trước những thành tựu vĩ đại của cách mạng. Nhân cách tác giả được đưa ra xem xét, kẻ bồi bút là một trong nhiều quy kết. Bây giờ thì Huy Đức đã về nước, để làm một kẻ thất nghiệp.

Dù gì đi nữa, gã khổng lồ mang tên BTC vẫn cứ lừng lững đi đến tương lai và kể cho hậu thế nghe những câu chuyện đau thương của đất nước này. BTC kể về những con người có danh và vô danh như họ từng sống, kể về những đau thương của một thời mà đáng ra có thể tránh được. Hậu thế sẽ học được bài học mà cha ông chúng phải trả bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương của hàng triệu người.

BTC biết hậu thế thông minh, công bằng và có trách nhiệm. BTC tặng họ những đường link và những gợi mở cô đúc. Tự họ sẽ tìm hiểu, sẽ phân loại vàng thau theo cách riêng mà không cần đến bất kỳ sự chăm sóc hay định hướng nào.

5. Người viết bài này cứ loay hoay, nghĩ mãi vẫn không tìm được chìa khóa giải mã cái tựa “Bên thắng cuộc” của bộ sách. Hàng chục năm sau chiến tranh, bên thắng cuộc nhận được nhiều những sự “khai sáng” từ bên thua cuộc. Rõ nhất là những thành quả trong tư duy kinh tế, điều hành xã hội, giáo dục, báo chí, xuất bản.

Khúc khải hoàn của “bên thắng cuộc” sao chất chứa quá nhiều đắng cay và chua chát!

25 thoughts on “Bên thắng cuộc – gã khổng lồ cô đơn

  1. BTC – con đẻ của Huy Đức, khác với mọi tác phẩm trước nó, BTC viết về sự biến động của thời đại tác giả chứng kiến, nhưng không phải là tiểu thuyết vì hoàn toàn dựa vào sự kiện có thật, không sáng tác; cũng không phải hồi kí vì không nói về mình, không tâng bốc hay hạ bệ người này, người khác. Đọc xong 2 tập rất vất vả nhưng cũng thật đáng công vì nhận được thêm nhiều điều giai đoạn mình đã sống và đang sống.

    Đồng ý với nhận xét này của Hoa Lư : “khó có cuốn nào đủ sức vóc để sánh vai cùng BTC”, nhưng chưa tán thành cũng ngay đoạn này “Trong vài chục năm tới, với sự chăm sóc nhiệt tình của “trên” với ngành xuất bản và báo chí, việc nhà văn nhà báo nào đó đẻ được vài cuốn sách làm anh em với BTC là một ước mơ quá lãng mạn” ở các điểm sau:

    – Nếu “trên” nhiệt tình chăm sóc thì vĩnh viễn không thể có những tác phẩm như BTC chứ đừng nói vài chục năm.

    – Nhưng con số “vài chục năm tới” là dựa vào đâu, nếu dựa vào Bác Trọng thì con số là cả 100 năm sau… còn nếu bỏ phiếu thì sẽ rất sớm, theo mình thì vài năm.

    • Tiên sinh nói vậy là theo dòng hiện thực phê phán, nhà em đang theo dòng văn học lãng mạn, hì hì!
      Nhà em cũng đang chuẩn bị viết một bài bàn về SỰ THẬT nhân đọc BTC. Tiên sinh có suy nghĩ gì thì cho vài gợi ý!

  2. (…) Quốc hội Mỹ ra nghị quyết S.RES.412 về Biển Đông, nhằm bảo vệ quyền lợi của Mỹ thông qua việc bảo vệ quyền lợi của đồng minh của Mỹ như Nhật Bản, Philippin . Còn nếu quyền lợi của Mỹ có liên quan đến vị trí địa lý của VN, thì chính phủ Mỹ sẽ đàm phán với TQ, vì chính TQ sẽ quyết định vấn đề này, chứ không phải chính quyền cộng sản VN. Muốn đàm phán có kết quả, điều tiên quyết các bên đàm phán phải có quyền tự quyết vấn đề của mình.(…)

  3. Pingback: ***TIN NGÀY 15/7/2014 -Thứ Ba. « PHẠM TÂY SƠN

  4. Bạn Hoa Lư thân mến !
    Mình nhớ bạn giúp mình chuyện này với !
    Hôm trước mình đã đọc bài viết của bạn về chuyện bà Nguyễn Thị Năm. Bây giờ mình muốn đọc lại nhưng tìm mãi ko biết nó ở mô. Bạn có thể cho mình đường link hoặc chỉ cho mình đến chỗ bài viết ấy được ko ?
    Mình cảm ơn bạn nhiều !

      • Trong vườn blog mênh mông,mình chỉ vô tình lạc qua và cũng vô tình phát hiện ra một người bạn.Cũng thật sự đáng đời cho mình…”thấy người sang…”, cứ hoắng lên, tưởng ai cũng giống mình!Xin lỗi bạn…, mình không có thời gian và cũng chẳng bao giờ muốn “lạc đề” đâu bạn ạ.Khi bạn đọc xong những dòng này thì…bạn hãy xóa tất cả , vì mình không đủ trình độ IT!

  5. NNC thân,
    Đột nhiên trên không gian ảo gặp được người bạn thời phổ thông, vô đại học. thử hỏi còn gì vui hơn.
    Vậy mà sao mới nói với nhau vài dòng qua lại mà đến nông nỗi “ai đi đi đường nấy” vậy nhỉ? Mình chỉ muốn nói rằng trong cái không gian này, chỉ nói xung quanh bài mình post lên, chứ không nên nói một chuyện gì đó riêng tư khác. Vậy mà bạn giận? Hay việc ngẫu hứng khoe một truyện cực ngắn khiến bạn hiểu nhầm?

    Cả ngày hôm nay, tôi xoay trần viết một bài. sẽ đặt đầu đề đại loại là: Khi nhân vật của cuốn sách nhảy xổ vào đời lên án gay gắt tác giả của nó! Cũng là nói về cái sự hiểu lầm ý nhau! Khi nhận được comment của bạn, tôi bỏ máy đi ra biển. Cái nghề viết lách sao mà cực khổ, “sang” đâu không thấy, chỉ chuốc lấy những điều không vui.

    Ngoài Bắc bão đang vào, nghe nói cấp 13. Vậy nhưng biển Nha Trang lại cực đẹp. ngồi một tý, lại về hì hục viết tiếp. (tối mai sẽ post lên mạng).
    Viết lan man vậy để bạn hiểu thêm.
    Việc “xóa đi tất cả” là không thể được! giữ lại, coi như một tai nạn nghề nghiệp.

  6. Đoc lời viết, lơi bình thấy nhiều điều thật thú vị…
    Cảm ơn ông Hoa lư đã nói hộ đôi điều của lòng mình.
    Thú thật, lâu nay mình cứ băn khoăn suy ngẫm mãi:
    Không biết mình thuộc bên thắng hay thua cuộc?
    Có lẽ mình thuộc phía nhân dân.
    Mình tin Huy Đức chắc sẽ trường thọ.

  7. Đọc xong BTC tập 1 của Huy Đức liền nhận ra ngay tâm sự của tác gỉa: muốn nói lên sự thực lịch sử cái ngày 3o.4.75 và những năm tháng oan nghiệt sau đó..bao nhiêu lừa bịp,gian dối của bên Thắng cuộc nó hiện ra nguyên vẹn…hoá ra CS miền Bắc không giải phóng được miền Nam mà ngược lại miền Mam đã giải phóng miền Bắc…Giải Ph`óng như thế nào thì mọi người VN có tấm lòng yêu nước,yêu dân đều biết rõ…cái mà CS Hànội gọi là đổi mới chỉ là trở lại cái cũ xưa của miền Nam trước năm 1975…

  8. Huy Đức có công lượm lặt sắp xếp lại những mảnh vụn lịch sử.Nhưng không nên băn khoăn tai sao nó diễn ra như thế,vì chính BTC cũng không ngờ lịch sử nó diễn ra nhanh chóng như thế.

    Những người ra đi làm cách mạng là những người nghèo thất học,yếu thế trong xã hội, nông dân,công nhân nghèo,dân nghèo thành thị,học sinh,sinh viên nghèo mà có lòng yêu nước thương dân.Họ có lòng căm thù thực dân Pháp đô hộ hơn 80 năm ,họ ghét Mỹ muốn chia cắt lâu dài đất nước VN,duy trì chế độ quan lại quyền hành của Pháp để lại,mà người cầm quyền chế độ đó phần lớn xuất thân từ con em những nhà điền chủ,quan lại phong kiến,giàu có đã từng gọi là thành phần áp bức bóc lột,đàn áp nhân dân( cũng nên nhớ rằng quảng đại quần chúng nhân Việt nam là nghèo khổ) .
    Họ tin tưởng ở nơi chủ nghĩa Cộng sản.Họ lấy đó làm lý tưởng ,và họ mong thực hiện được như thế thì xã hội được công bằng hạnh phúc cho toàn dân .Do đó , họ dựa vào Liên xô,Trung hoa để xin viện trợ để tiến hành cuộc cách mạng dành độc lập cho dân tộc, thống nhất cho tổ quốc.Cho đến 30/4/1975 kết thúc chiến tranh thì họ đưa cả nước đi vào làm kinh tế tập thể theo lý thuyết Cộng sản.Ảo tưởng nằm trong ước mơ lý tưởng,không ai biết trước được điều gì,đó cũng là do lòng yêu nước mà thôi. Lúc đó, Liên xô thôi viện trợ,Trung quốc đòi nợ,Campuchia đánh phía tây nam,Trung quốc đánh phía bắc,kinh tế suy sụp,nhân dân đói khổ,lòng người bất an,tư tưởng phân lập không ít.Cũng may mà không có nạn trả thù và chết đói xẩy ra.Và từ trong thực tế đau thương đó tư duy đổi mới bắt đầu xuất hiện và trưởng thành lên trong tư tưởng các nhà lảnh đạo có lòng trăn trở với đất nước với dân tộc.Cũng nên nói rằng trước 1975 Mỹ viện trợ cho miền Nam Việt nam có lúc lên tới 320 triệu dollas chủ yếu là cho quân đội và một số bộ ngành dân sự khác, như để trả lương lính,trả lương cho bộ máy công chức,nuôi vợ con họ,sắm súng đạn,gạo cơm,và các thiết bị chiến tranh, nhu yếu phẩm khác v v…

    Do vậy xã hội miền Nam mặc dù có chiến tranh nhưng ở thành thị có vẻ no đủ,phồn thịnh nhanh chóng ( Nông thôn thì vẫn nghèo khổ) nhưng thực chất nội lực nền kinh tế quốc gia thì chẳng có gì.Điều đó cũng lý giải vì sao sau ký kết hiệp nghị Ba lê, Mỹ thôi viện trợ thì Việt Nam cộng hòa sụp đổ nhanh chóng..Nói như vậy để biết chuyện lịch sữ thuộc về lịch sử không ai tiên đoán được điều gì.Tất cả điều trong quy luật tương đối mà thôi,ngay cả người làm muốn nên lịch sử cũng phải xử lý theo dòng lịch sử mà thôi.Bên thắng cuộc hay bên thua cuộc gì thì cái đã xảy ra là lịch sử nó phải xảy ra,định mệnh lịch sử là như thế .

    Điều căn bản trong mỗi chúng ta là có sống với tình dân tộc,nghĩa đồng bào,sống có tình người ,có lòng nhân ái thông cảm,hiểu biết,tôn trọng vị tha cho nhau,cùng nhau sống vì một Việt nam thân yêu hay không mà thôi !
    TIẾNG TƠ LÒNG

  9. Tôi nghĩ bên thắng cuộc ko cô đơn. Mà nó đang âm ỉ chờ ngày bùng phát. Những gì nó đem lại cho thế hệ trẻ và những người đọc nó là vô giá. Làm cho mỗi chúng ta như được tìm thấy một cái gì đó mà trước đó thấy rất mơ hồ. Đọc BTC thì tôi lý giải được vì sao năm 1968 ra đi 10 chết 8 mà vẫn bảo là chiến thắng. Thì ra đã sai từ trên mất rồi. Hu hu. Và vì sao những năm cuối đời Đại Tướng VNG lại buồn như thế. Thật là xót xa. Nhưng lịch sử vẫn ko có sự thẳng thắn . Cảm thấy sai ở chỗ nào đó. Ở chính quyền hay nhân dân đây nhỉ

    • Bên thắng cuộc là đứa con không được cấp khai sinh. Nó không được học trường công, không được vô biên chế….
      Sai ở đâu? Có thể cần đến câu trả lời của… Đức Phật, hay Trịnh Công Sơn (gia tài của mẹ một nước Việt buồn)! Hình như dân tộc mình sinh ra để gánh chịu sự đau thương.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s